XAKER KIMDIR
18 aprel 2010. Author: UMMAN
coxlar?m?z bu insanlar? haker yox xaker adland?r?r, ancaq n?z?riniz? ?atd?r?m ki bu yaln?z rus dilind? bel? deyilir.
Haker (Hacker ingilis s?z?d?r, hack- yarmaq, s?nd?rmaq)
Proqramla?d?rman? ?ox g?z?l bil?n, komyuterl?r ???n yeni proqramlar yaradan v? ya onlar? d?yi?dir?n, kompyuter texnologiyalar?n t?hl?k?siz f?aliyy?tini t?min ed? bil?n insanlara deyilir. Hakerl?r h?m?inin o ??xsl?rdir ki, onlar m?i??t texnologiyalar?na m?s?l?n radioq?buledicil?r?, printerl?r? v? ya ?il?yici sisteml?r? m?daxil? edirl?r ki, onlar?n f?aliyy?tind? maksimum rahatl?q ?ld? etm?k m?mk?n olsun.
Haker s?z? XX ?srin 60-c? ill?rind? informasiya texnologiyalar?n?n inki?af? n?tic?sind? ?m?l? g?lmi?dir. Haker s?z? ?mumiyy?tl? ?ks?r?n s?rt m?nada ba?a d???l?r, lakin onun ?oxlu m?nalar?da var:
Hakerl?r ?ks?r adi istifad??il?rd?n f?rqli olaraq proqramlar? detallar?na kimi t?dqiq etm?kd?n h?zz al?r, onlar?n imkanlar?n? geni?l?ndirm?y? ?al???r.
Bir k?s ki, proqramla?d?rman? ?ox h?v?sl?, ??vql? apar?r v? ya proqramla?d?rman? n?z?riyy?d?n daha ?ox real ??kild? aparma?? xo?lay?r.
Bir ??xs ki, s?r?tli proqramla?d?rman? bacar?r.
?z pe??si ?zr? ekspert, ?z pe??sind? ??vql? i?l?y?n. Ola bilsin ki, astronomiya hakeri.
Bir ??xs ki, intelektual c?h?td?n limit (m?hdudiyy?t) qoyulmu? pe??nin ?hd?sind?n g?lsin.
Bir ??xs ki, proqramla?d?rma sah?sind? malik olduqlar? bilikl?rl? ??xsi m?nafel?rin? xidm?t etm?k v? ya ba?qas?na ziyan vurmaq.
Bir ??xs ki, kompyuterl?r ???n z?r?rli proqramlar?-viruslar? haz?rlay?b, onlar? yaymaq v? antivirus proqramlar? sat?b pul qazanmaq.
Bir ??xs ki, haker d?y?rl?rini ba?a d???r v? qiym?tl?ndirir.
?ks?r?n haker (hacker) v? kreker (cracker) s?zl?ri s?hv sal?n?r. Hakerl?r h?qiqi profesionallard?r v? onlar?n kompyuterl?rd?n informasiya o?urlamaq, ba?qas?n?n i?l?rin? burunlar?n? soxmaq kimi v?rdi?l?ri yoxdur. Bu c?r adamlara krekerl?r deyirl?r. H?m?inin friker (freecker - kompyuterd?n ba?qa elektronik cihazlardan havay?, pul verm?d?n istifad? edir. M?s?l?n havay? telefonla dan???r) v? karder (dig?rl?rinin elektron kartlar?ndan ?z m?qs?di ???n istifad? edir) kreker anlay???na yax?nd?r.
Bundan ba?qa bu s?z?n k?k? olan hack s?z?n?n program t?minat? terminologiyas?nda bir ba?qa istifad?si d? vard?r. Bu bir proqramla?d?rma m?s?l?sinin "bil?r?k qeyri-d?qiq h?lli" m?nas?na g?lir v? ?n q?sa vaxtda bu c?r m?s?l?l?rin qeyri-hack metodlar? il? h?lli z?ruridir.
Haker c?miyy?tin? o insanlar aiddirl?r ki, onlar ?zl?rini haker hesab edirl?r v? ya ba?qalar? t?r?find?n onlar haker hesab edilirl?r. Bu c?miyy?tin n?may?nd?l?ri ?? qrupa b?l?n?rl?r. ?ks?r?n i?l?n?n "kreker" s?z? hakerl?rin kateqoriyalar?ndan daha ?ox onlar? d?qiql??dirm?k m?qs?di g?d?r.
Hakerl?rin emblemi qola h?kk olunmu? ??kild?
Haker: Y?ks?k ixtisasl? proqram??Bu zaman haker s?z? daha ?ox pozitiv m?nada, proqramla?d?rman? y?ks?k d?r?c?d? aparan bir ??xs kimi ba?a d???l?r. Bu c?r hakerl?r daha ?ox h?rm?t? layiq g?r?l?rl?r v? onlar ?vv?lc?d?n he? bir haz?rl?q g?rm?d?n ??tin h?ll olunan problemin h?ll olunmas?na nail olurlar.
Haker: Kompyuter v? ??b?k? t?hl?k?sizliyi ?zr? ekspert ??b?k? miqyas?nda is? haker o ??xsdir ki, ??b?k?nin elementl?rin? v? kompyuter? giri?? n?zar?t edir, laz?m g?ldikd? onlar? m?hdudla?d?r?r. Bu ??xsl?r f?rdi ??kild? ??b?k?l?rin normal f?aliyy?tini nizamlay?rlar. Bu c?r hakerl?r h?m?inin internet vasit?sil? a??lmaz kodlar? s?nd?rmaqla v? internet m?harib?l?rinin i?tirak??s? kimi d? i?tirak edir. Hakerl?rin bu c?r f?aliyy?tl?ri c?miyy?td? dig?r f?aliyy?tl?r? nisb?t?n daha d?rin iz burax?r. K?V-l?rd? ?ks?r?n bu c?r hakerl?rd?n dan???rlar. Hakerl?rin bu f?aliyy?ti ?ks?r?n neqativ qar??lansa da pozitiv f?aliyy?t g?st?r?n hakerl?r da m?vcuddur. Bel? ki, bu kateqoriyadaki hakerlar? ?? alt kateqoriyaya b?lm?k olar:
"Qara kepkal?lar" (Black hat)
"A? kepkal?lar" (White hat)
"Boz kepkal?lar" (Grey hat)
"Qara kepkal?" hakerlar ?sas?n illegal -- ?zl?rin? aid olmayan v? s?lahiyy?tl?rind? olmayan sisteml?r? daxil olub m?xt?lif ?apl? z?r?r verici m?qs?dli -- i?l?rl? m???ul olduqlar? halda "a? kepkal?" hakerl?r bunun t?rsin? olaraq bu z?r?rl?rin qar??s?n? almaq v? sistemin ?z?n? m?dafi? qabiliyy?tini art?rmaqla m???ul olurlar. "Boz kepkal?" hakerlar is? dig?r iki n?v? tam aid edil?bilm?y?n, y?ni h?m illegal h?m d? legal f?aliyy?tl?rl? m???ul olan ??xsl?rdir. Hakerlar?n illegal f?aliyy?tl?rinin arxas?nda duran s?b?bl?rd?n biri d? ?z?n? ?z?n? v? ya aid oldu?u "yeralt?" c?miyy?tin? "s?but etm?" v? b?z?n d? sad?c? olaraq "z?vq alma" ist?yidir. Bu tip davran??lar daha ?ox "Boz kepkal?larda" m??ahid? olunur. Onu da qeyd etm?k laz?md?r ki, ?vv?ll?r ?mimiyy?tl? haker f?aliyy?tl?rin? qeyri ciddi yana?an iri proqram t?minat? v? kompyuter ??b?k?si avadanl?qlar? istehsal??lar? sonradan bir ?ox "qara kepkal?" hakerlarla ?laq?y? ke?mi? v? ?z ?irk?tl?rind? i?l? t?min ed?r?k onlar?n "a? kepkal?" hakerlar c?rg?sin? ke?m?l?rin? s?b?b olmu?dur. Bundan ?lav? axtar?? m?h?rrikl?rinin internetd? b?y?k ?h?miyy?t qazanmas? il? Axtar?? M?h?rriki Optimizasiyas?(SEO) metodlar? meydana ??xm??d?r. Bu c?r metodlar da m?hz "Qara Kepka" v? "A? Kepka" metodlar? olaraq kateqoriyala?d?r?l?r.
Haker: Texniki t?minat d?yi?diricil?ri
Hakerl?rin dig?r n?v? is? k?tl?vi ??kild? istehsalda olmaya texniki hiss?l?r yaratmaq, onlar? yenil??dirm?kl? m???uldurlar. Bu f?aliyy?tin son n?tic?si ?sas?n onunla qurtar?r ki, kompyuterin hiss?l?r tez-tez standart vasit?l?rl? yenil?nir v? ya onlar kompyuterl?r? yar?-kosmetik d?z?li?l?r edirl?r. Onlar bunu rahatl?q v? ya estetik z?vq ???n edirl?r. Kompyuter? c?rb?c?r i??q effektl?ri qura?d?rmaq bu c?r hakerl?r aras?nda geni? yay?lm??d?r. Bu tip hakerl?rd?n ?n y?ks?k s?viyy?lil?ri texniki hiss?l?rin imkanlar?n? art?ranlard?r;bu c?r insanlar ?ks?r?n profesional elektrik m?h?ndisl?ri olurlar. Bu tip hakerl?rin f?aliyy?tl?rin? 1980-c? ill?rin sonu 1990-c? ill?rin ?vv?ll?rind? sat?c? v? kofe d?z?ld?n ma??nlara TCP/IP ?lav? etm?kl? onlar? idar? etm?k kimi n?mun?l?r g?st?rm?k olar.
Haker" s?z?n?n m?n??yi v? bu s?z?n m?na f?rql?rinin yaranmas?n?n tarixi s?b?bl?ri
?ox b?y?k ehtimalla "Haker" (Hacker) s?z? ?z ilkin m?nas?nda ?nformasiya texnologiyalar?n?n y?ks?k inki?af? n?tic?sind? Massa?usetts Texnologiya ?nstitutunda 1960-c? ill?rd? meydana g?lmi?dir. Termin meydana ??xd??? zaman he? d? k?tl?vi ??kild? istifad? olunmam??d?r. Buna s?b?b is? kompyuterl?rin geni? yay?lmamas? idi. Termin ilkin olaraq lokal s?z kimi i?l?nmi?dir v? m?nas? h?r hans?sa bir problemin sad? amma kobud ??kild? h?lli; t?l?b?l?rin h?dsiz hiyl?g?rlik i?l?tm?l?ri (?ks?r?n bu ??kild? qaydalar? pozanlar? m?hz haker adland?rm??lar) dem?k idi. Bel?likl? haker s?z? 1960-c? ill?r?d?k kompyuter v? informasiya texnologiyalar?na aid olmayan m?nalarda i?l?nmi?dir.
?lkin olaraq to hack (s?nd?rmaq, k?sm?k) jarqon kimi istifad? olunma?a ba?lam??d?r. Bu o m?nada i?l?dilir ki, h?r-hans?sa bir proqrama "ayaq?st?" d?z?li? ed?s?n. T?dric?n to hack hacker s?z?n? kimi isiml??di. ?sl haker kimins? proqram?ndak? s?hvi tap?b dem?kl? yana?? onun h?lli ?sulunu verm?yi ?ox laz?ml? hesab edirdi. "Haker" s?z? m?hz buradan t?r?mi?dir.
Hakerl?r he? d? h?mi?? edilmi? d?yi?iklikl?ri proqramdak? s?hvl?ri d?z?ltm?k m?qs?di il? etmirdil?r - b?z?n bu d?yi?iklikl?r m??llifl?rin ist?kl?rinin ?ksin? olaraq proqram?n f?aliyy?tini d?yi?dir? bil?rdi. Bu c?r hadis?l?rin say? getdikc? art?rd? v? hakerl?rin f?aliyy?ti a?kar olunurdu, hakerlik is? m??llif v? istifad??i aras?nda ?ks ?laq?y? ?evrilirdi, jurnalistl?r ???ns? bundan maraql? he? n? ola bilm?zdi. Daha sonra gizli proqram kodlar? eras? ba?lad?. ?ks?r proqramlar?n kodlar? ?l?atmaz oldu, gizli proqram kodlar?n?n a??lmas? is? h?dsiz ?ox vaxt aparma?a ba?lad?, k?ll? v?sait t?l?b etm?y? ba?lad?. N?tic?d? hakerliyin m?sb?t rolu he?? endi. Proqram kodlar?n?n a??lmas? v? onlara redakt? etm?k ???n yaln?z g?cl? motiv laz?m idi, tezlikl? b?zi hakerl?rd? bu motivl?r tap?ld? - onlar ba?a d??d?l?r ki, bu yolla pul v? populyarl?q qazana bil?rl?r.
N?tic?d? haker s?z?n?n yeni, t?hrif olunmu? formalar? meydana g?ldi: bu termin daha ?ox kompyuter haqq?nda geni? bilikl?rini qeyri-qanuni v? z?r?rverici f?aliyy?t? s?rf ed?n cani kimi ba?a d???lm?y? ba?lad?. ?lk d?f? olaraq haker s?z?n? bu m?nada Klifford Stoll t?r?find?n "Ququ qu?unun yumurtas?" kitab?nda i?l?tmi?dir, terminin bu m?nada m??hurla?mas?nda "Haker" kinofilminin d? ?ox b?y?k rolu var. Hal-haz?rda bu s?z daha ?ox veb-t?hl?k?sizliyi pozuldu?u zaman hak, hak etm?k kimi istifad? olunur.
Azad v? a??q proqram t?minat?n?n m?dafi??isi kimi tan?nan ??xsl?rd?n b?zil?ri- m?s?l?n Ri?ard Stollmen haker s?z?n? yaln?z ilkin m?nada i?l?tm?y? ?a??r?r.
Tan?nm?? hakerl?r
Tim Berners-Lee
Linus Torvalds
Larri Uold
Rasmus Lerdorf
Ri?ard Stollmen
Ceff Raskin
Con MakKarti
Erik Reymond
Robert Morris
Kevin Mitnik
Dennis Ri??
Ken Tompson
B?zi terminl?r v? onlar?n m?nas?Sniffer: Kompyuter ??b?k?sind? informasiya trafikini idar? ed?n bir vasit?dir. H?cum ed?n adam gizlice informasiya ax?n?n? izl?yir v? laz?m olduqda bu paketl?ri handle ed? bilir.
Spam Tool: Bir istifad??iy? ist?yi olmadan g?nd?ril?n reklam v? ya kimd?n g?nd?rildiyi m?lum olmayan emaill?r yollayan bir proqramdir.
Spoofer: Hakerl?rin sisteml?r? h?min sistemin istifad??isi oldu?u kimi gost?rm?k ???n istifad? etdiyi proqramd?r. ?n ?ox istifad? olunan? spoofing ?sulu smurfs h?cumlard?r. ?stifad??inin IP-l?rin? furmadan paketl?r yollay?r v? cavab ald???nda o IP alt?na girir. Amma internet trafikinqi flood s?b?bin? g?r? z?ifl?yir.
Port Scanner: 65536 d?n? porta giri?i olan bir kompyuterin portlar?n?n v?ziyy?ti haqq?nda hakerl?r? bildirm?k i?in? yaray?r.
Word List: Brute Force istifade olunan bir kompyuter? qar?? istifad? olunan parollar?n yerl??diyi bir m?tn fayl?d?r.
Brute Force: ?stifad?y? haqq? olmayan istifad??il?rin parolu olan sistem? hakerl?rin ?lind?ki wordlist vasit?si il? parollar? yoxlayaraq tapma?a ?al??an bir parol s?nd?r?c? (passwd cracking) proqramd?r.
Flooder: ?nternet ?laq?nizi s?r?tli pingler g?nd?r?r?k yava?ladan v? DOS h?cumuna s?b?b bir proqramd?r.
Hijacker: ?stifad??inin internet browserine homepage olaraq qurulan porno sayt tipli linkl?ri ver?n v? bunlar? d?yi?dirm?yin qar??s?n? alan bir nervi troyan?.
Keylogger: ?z?n? startup-a yerl??dir?n v? b?z?nd? gizl?d?n bir proqramd?r. M?qs?di is? klaviturada yazd???n?z h?r ?eyi komyuterinizd? gizli bir text fayl?na kopyalay?r v? bu proqram? siz? g?nd?r?n? g?nd?r?n bir proqramd?r.
Packer: Fayllar? s?x??d?rmaya ve ba?l?qlar?na (headerl?rini) parol qoyma?a yarayan ve bel?likl?d? serverlerin anti-virus v? anti-troyan proqramlardan qoruyan bir vasit?dir.
MailBombers: ?stifad??inin email ?nvan?na minl?rl? email g?nd?r?n v? g?nd?r?nin kim oldu?unu ?ng?ll?y?n bir proqram.
Worm: Konkret m?nas? yoxdur. Virus kimidir. Bunu haz?rlayan?n fantaziyas?na uy?un haz?rlan?r. Tap?lan bir de?ik vasit?siyl? informasiyalar?, parollar? onu haz?rlayana g?nd?r? bil?n bir vasit?.
Hostile Script: VBS, WSH, JS, HTA, JSE, VBE fayllar? uzant?s?na sahib olan text fayllar?n i?l?nm?si ?snas?nda sistemd? m?xt?lif probleml?rin ??xmas?na s?b?b olur.
Hostile Activex: ?stifad??inin x?b?ri olmadan yada bilm?d?n q?bul etdiyi internet s?hif?sind? kompyuter? yerl??ib x?b?rsizc? ish? d???n hostile activexler hard diski silm?d?n, parollar?n o?urlanmas?n? v? daha bir ?ox i?l?ri g?r? bilir.
Exploit: Sistem de?iyi (z?ifliyi) olaraq bilinir. Hakerl?r t?r?find?n haz?rlanan bu exploitl?r sistem? gir?n bir yoldur.
per: ?stifad??inin kompyuterin? ftp server-i a?araq m?xt?lif troyan v? viruslar?n istifad??inin x?b?ri olmadan kompyuterin? endirilm?sini t?min ed?n bir vasit?dir.
RAT: Uzaqdan idare etm? proqram? kimi adland?rmaq olar. Bununla pis niyy?tli hakerl?r istifad??inin kompyterin? gir? bilir v? ist?diyi h?r?k?ti el?y? bilir.
DOS:(Denial of Service) H?r hans? bir sayt?n dondurulmas? i?in? yaray?r. Sayta daha ?ox paket v? ya flood g?nd?rib Dos h?cumla sayt?n i?l?m?sini dayand?r?r.
Malware: ?stifad??i m?lumat? olmayan kompyuterd? i?l?y?n, kompyuter? z?r?r verm?k m?qs?di g?d?n h?r proqrama veril?n ?mumi bir add?r.
Proxy: ?stifad?inin IP-sin? 80,8080 kimi portlardan ba?lan?b ?ld? edil?n IP-y? proxy deyilir.
Java: Webmasterl?rin tez-tez istifad? el?dikl?ri java appetl?rin i?l?m?sin? yarayan bir proqramd?r.
Cookie: Web s?hif?l?ri t?r?find?n kompyuterimiz? x?b?rsizc? burax?lan v? bir s?f?rki giri?imizd? s?hif?nin bizi tan?mas?n? t?min ed?n ki?ik txt fayld?r.
P2P software: Kazaa, Imesh t?rzind?ki proqramlara veril?n v? istifad??il?rin qar??l?ql? bir-birin? ba?lanaraq fay?l al?? - veri?ini t?min ed?n bir proqramd?r.
Kriptoqrafiya: M?lumat?n anla??lmamas? ???n h?r hans? bir funksiya il? d?yi?dirilm?sind?n(v? yen? anla??lacaq v?ziyy?t? g?tirilm?sind?n)b?hs ed?n elmdir.
Lag: Daha cox IRC istifad?sind? hiss etdiyimiz yava?lama, gecikm? hadis?sin? veril?n add?r.
Adware: Reklam m?qs?dli olan istifad??il?r? ist?kl?ri olmadan saytlar? a?an, homepage-i d?yi?dir?n v? bunun kimi h?r?k?tl?ri ed?n bir proqramd?r.
Fake Mail: Email istifad??isini aldadaraq onun login v? parolunu o?urlama?a yarayan bir hak ?sulu.
Go Back